8 ـ تعاريف و اصطلاحات فصل هفتم
8 ـ 1 ـ تراكئيدها :
قسمت اعظم چوب سوزني برگان را ياختههاي بلند منشوري شكل با مقطع عرضي چند ضلعي ( معمولا 4 ـ 6 ضلعي ) تشكيل ميدهد كه از چوب بهاره تا تابستانه . ابعاد آنها كم و بيش كوچكتر شده و شكل آنها منظمتر ميگردد اين ياختهها را كه وظيفه آوندها و فيبرهاي چوب پهن برگان را در سوزني برگان يك جا انجام ميدهد , تراكئيد مينامند . اين ياختهها معمولا راس پونكتواسيون هالهاي ميباشد .
8 ـ 2 ـ تراكئيدهاي آوندگرا :
گرچه در چوب پهن برگان معمولا تراكئيدها وجود ندارد و تراكئيدها با پونكتواسيون هالهاي جز و عناصر تشكيل دهنده چوب سوزني برگان ميباشد با وجود اين در چوب بعضي از برگان عدهاي از ياخته كه به شكل فيبرها هستند داراي پونكتواسيون هالهاي بوده و به شكل تراكئيد سوزني برگان درميآيد .
اگر اين قبيل ياختهها نزديك آوندها قرار داشته باشند آنها را تراكئيدهاي آوندگرا مينامند .
8 ـ 3 ـ تراكئيدهاي آوندي :
اگر ياختههاي شبه تراكئيد كه شرح آن در بند بالا گذشت در چوب پهن برگان دورتر از آوندها قرار گرفته باشند آنها را تراكئيدهاي آوندي مينامند .
8 ـ 4 ـ فيبر تراكئيد :
عبارتست از فيبرهاي نسبتأ بزرگي كه مانند تراكئيد گاهي داراي پونكتواسيون هستند ( براي توضيح به حالات پونكتواسيونها رجوع شود .)
8 ـ 5 ـ تراكئيدهاي بهاره :
در بسياري از چوبهاي سوزني برگان تراكئيدها آغاز دوره رويش ساليانه درشتتر از تراكئيدهاي پايان دوره رويش ساليانه بوده و معمولا جدار آنها نازكتر ميباشد . اين تراكئيدها را تراكئيدهاي بهاره مينامند .
8 ـ 6 ـ تراكئيدهاي پائيزه :
در بسياري از چوبهاي سوزني برگان تراكئيدهاي پايان دوره رويش ساليانه داراي قطر كوچكتر و جدار ضخيمتر از تراكئيدهاي بهاره ميباشند . اين تراكئيدها را تراكئيدهاي پائيزه مينامند .
8 ـ 7 ـ بلندي تراكئيدها :
تراكئيدها را از نظر بلندي به سه گروه تقسيم ميكنند . ( كوتاه بين 500, 1000 ميكرون ) ( متوسط بين 1500 ـ 1000 ميكرون ـ بلند از 1500 ميكرون به بالا )
8 ـ 8 ـ تراكئيدهاي بلند :
عبارتست از تراكئيدهاي با بلندي بيشتر از 1600 ميكرون .
8 ـ 9 ـ تراكئيدهاي با بلندي متوسط :
عبارتست از تراكئيدهايي با بلندي از 1200 تا 1600 ميكرون .
8 ـ 10 ـ تراكئيدهاي كوتاه :
عبارتست از تراكئيدهاي با بلندي تا 1200 ميكرون .
8 ـ 11 ـ درشتي تراكئيدها ( قطر تراكئيدها )
چون مقطع عرضي تراكئيدها گرد نبوده و به صورت چند ضلعي ميباشد . منظور از قطر تراكئيدها ميانگين قطرهاي آن در برش عرضي ميباشد .
در تراكئيدهاي پائينه كه شكل مقطع آنها در برش عرضي چوب نسبتأ منظمتر ميباشد . معمولا پهناي مماسي و شعاعي ياختهها به طور جداگانه اندازهگيري ميشود .
تراكئيدهاي از نظر قطر به سه گروه تقسيم ميشوند :
8 ـ 12 ـ تراكئيدهاي درشت :
عبارتست از تراكئيدهايي كه ميانگين قطر آنها بيشتر از 60 ميكرون باشد به تعداد پونكتواسيون در ياخته چهارگوش ( محل تلافي تراكئيدها با پرههاي چوبي .)
در چوب سوزني برگان تعداد پونكتواسيون را در محل برخورد ياختههاي پره چوبي با تراكئيدها تعيين مينمايد .
2 ـ 8 ـ 11 ـ تراكئيدهاي با درشتي متوسط :
عبارتست از تراكئيدهايي كه ميانگين قطر آنها از 40 تا 60 ميكرون باشد .
3 ـ 8 ـ 11 ـ تراكئيدهاي ريز :
عبارتست از تراكئيدهايي كه ميانگين قطر آنها تا 40 ميكرون باشد .
9 ـ تعاريف اصطلاحات فصل هشتم( پونكتواسيون )
9 ـ 1 ـ پونكتواسيون :
عبارتست از مجاري باشكال و اندازههاي مختلف در جدار ياختههاي چوبي كه وسيله مبادله مواد غذايي بين ياخته ميباشد . آنها را ميتوان به وسيله ميكروسكپ در برشهاي عرضي شعاعي , مماسي چوبها ملاحظه نمود .
پونكتواسيونها از نظر اندازه ـ آرايش ـ حالت ـ دوره و دريچه به ترتيب زير طبقهبندي ميشوند .
9 ـ 2 ـ پونكتواسيونها از نظر حالت :
پونكتواسيونها از نظر حالت ممكن است به شش حالت زير ملاحظه شوند :
1 ـ 9 ـ 2 ـ پونكتواسيون ساده :
عبارتست از مجراي ساده استوانهاي شكلي كه در جدار ياختههاي چوبي آوندها و فيبرها در پهن برگان قرار گرفته است . اين مبرا در جدار ياختههاي مجاور به طور يكنواخت امتداد مييابد .
مقطع اين پونكتواسيونها در جدار عرضي چوب به شكل مجراي ساده و در برش طولي چوب به شكل سوراخهاي ريزگرد يا بيضي شكل است .
2 ـ 9 ـ 2 ـ پونكتواسيونهاي متقابل :
عبارتست از پونكتواسيونهايي هستند كه در برشهاي طولي چوب ( برش مماسي و شعاعي ) به خصوص در روي جدار آوندها در مقابل هم قرار گرفته باشند .
3 ـ 9 ـ 2 ـ پونكتواسيونهاي متناوب :
عبارتست از پونكتواسيونهايي هستند كه در برشهاي طولي چوب به خصوص در جدار آوندها ( به طور يك در ميان ) قرار گرفته باشند .
4 ـ 9 ـ 2 ـ پونكتواسيون منقش :
عبارتست از پونكتواسيوني كه در آن مجرا به شكل استوانه نيست و مدار ياخته در محل پونكتواسيون به شكل نامنظمي باريك ميماند اين حالت سبب ميشود كه پونكتواسيون در جدار طولي ياختهها به صورت منقش ظاهر شود .
5 ـ 9 ـ 2 ـ پونكتواسيون هالهاي :
عبارتست از پونكتواسيونهايي كه در آنها جدار ياخته به صورت استوانهاي نبوده و تقريبأ به صورت مخروط ناقص باقي ميماند . اين حالت بيشتر در تراكئيدهاي سوزني برگان ديده ميشود و در اين صورت مقطع پونكتواسيون در برش طولي چوب ها به صورت دو دايره داخل هم به نظر ميرسد .
6 ـ 9 ـ 2 ـ پونكتواسيون يك طرفه ( پونكتواسيون كور :)
در اين نوع پونكتواسيون جدار يكي از ياختههاي مجاور در بعضي از نقاط خود نازك مانده ولي در مقابل آن جدار ياخته مجاور ضخيم ميشود بطوريكه امتداد دالان پونكتواسيونهاي مجاور با هم تطبيق نميكند .
9 ـ 3 ـ پونكتواسيون از نظر آرايش .
1 ـ 9 ـ 3 ـ پونكتواسيون يك رديفه :
در جدار تراكئيدهاي سوزني برگان معمولا يك رديف تراكئيد در جهت قائم قرار گرفته است . آنها را تراكئيد يك رديفه مينامند .
2 ـ 9 ـ 3 ـ پونكتواسيون چند رديفه :
در جدار آوندهاي پهن برگان معمولا چند رديف پونكتواسيون قرار گرفته است كه آنها را پونكتواسيونهاي چند رديفه مينامند .
3 ـ 9 ـ 3 ـ پونكتواسيونهاي نردهباني :
عبارتست از پونكتواسيونهايي هستند كه در برشهاي طولي چوب ( برش مماسي و شعاعي ) به خصوص در جدار آوندها در رديفهاي موازي هم قرار گرفته باشند .
4 ـ 9 ـ 3 ـ پونكتواسيون از نظر اندازه :
پونكتواسيونها از نظر اندازه به سه قسمت زير تقسيم ميشوند .
پونكتواسيونهاي ريز ( قطر تا 7 ميكرون .)
پونكتواسيونهاي ميانه ( با قطر از 7 تا 10 ميكرون )
پونكتواسيونهاي درشت ( با قطر بيشتر از 10 ميكرون )
9 ـ 4 ـ ديگر واژههاي مربوط به پونكتواسيون :
عبارتست از فضائي كه بين دو دريچه پونكتواسيون قرار گرفته است .
9 ـ 5 ـ دريچه پونكتواسيون :
هر مجراي پونكتواسيون داراي دو طرف ميباشد . يكي به طرف درون ياخته و ديگري به طرف بيرون ياخته كه آنها را دريچه پونكتواسيون مينامند .
ممكن است دريچه پونكتواسيون برحسب وضع قرار گرفتن در جدار ياخت در برشهاي طولي چوب به صورت گرد ـ بيضي يا شكافته ديده شود .
9 ـ 6 ـ دريچه بيروني پونكتواسيون :
عبارتست از دريچهاي كه به طرف بيرون ياخته باز ميشود .
9 ـ 7 ـ دريچه دروني پونكتواسيون :
عبارتست از دريچهاي كه به طرف داخل ياخته باز ميشود .
9 ـ 8 ـ دوره پونكتواسيون :
عبارتست از نماي پونكتواسيون در برش طولي كه ممكن است به سه صورت زير ديده شود .
گرد و بيضي در چوب پهن برگان ـ و هالهاي در چوب سوزني برگان .
